Empathisch zijn: wat is dat?

In het nieuws, op Twitter en in mijn cursussen hoor ik mensen regelmatig over zichzelf of anderen zeggen dat ze niet empathisch zijn, (bewust) geen empathie hebben voor anderen of geen empathisch vermogen hebben. Vooral in de huidige vluchtelingencrisis hoor ik deze woorden steeds vaker vallen. Maar wat is empathisch zijn, empathisch vermogen en empathie hebben eigenlijk?

In het vluchtelingendebat gaat het er vaak over dat we meer empathie zouden moeten tonen naar de mensen die hun land zijn ontvlucht en in ons land naar veiligheid zoeken. Daarnaast wordt gezegd dat gemeentes beter zouden moeten luisteren naar verontruste burgers die bang zijn voor onveiligheid en criminaliteit bij de komst van een azc. Maar wat is luisteren en empathie tonen eigenlijk? Is dat hetzelfde als elkaar met sussende woorden geruststellen of aardig en vriendelijk blijven terwijl je van binnen kookt van woede?

Luisteren en empathie

Luisteren is voor mij open, aandachtig en zonder vooroordelen de woorden van anderen binnen laten komen en je eigen gedachten, meningen en reacties inhouden. Luisteren doe je in stilte. Je reageert niet op wat anderen zeggen door hen te corrigeren, hun verhaal te relativeren of met hen te sympathiseren. Je komt ook niet met je eigen verhaal of met ongevraagd advies. Je bent met je aandacht bij hun verhaal en laat hen helemaal uitpraten.
Luisteren met empathie gaat nog een stap verder. Dat is het vermogen om door de woorden van anderen heen te kijken en te zien waar het hen werkelijk om gaat. Je neemt de woorden die je hoort niet letterlijk en je betrekt ze ook niet op jezelf. Je luistert door de woorden heen naar wat mensen eigenlijk willen zeggen: hoe ze zich voelen en wat ze nodig hebben. Hoor je iemand bijvoorbeeld zeggen dat dat hij tegen de komst van een asielzoekerscentrum is omdat zijn kinderen dan niet meer over straat kunnen? Als je empathisch luistert, hoor je zijn angst omdat het voor hem zo belangrijk is dat zijn kinderen veilig zijn. Ook uitspraken als: ‘het zullen wel allemaal criminelen zijn’, ‘ze nemen onze huizen en banen in’ en ‘straks geldt hier de sharia’ hebben waarschijnlijk te maken met angst en een grote behoefte aan (emotionele) veiligheid en vertrouwen. Als je dit kunt zien, ben je in staat anderen als mens te blijven zien en in verbinding met hen te blijven staan.
Ga je anderen zien als vijanden in het vluchtelingendebat, dan ontstaan er twee groepen (voor- en tegenstanders) die met elkaar in een zinloze discussie verwikkeld raken, wat leidt tot afstand, verwijdering en vervreemding en mogelijk tot conflict.

Empathisch luisteren naar jezelf

Misschien denk je als je bovenstaande uitspraken over vluchtelingen leest dat de mensen die zich zo uitdrukken vijandig zijn of asociaal. Misschien vind je dat ze zich moeten schamen of dat het racisten zijn. Als je door deze gedachten van jezelf heen kijkt, zie je dat je je misschien machteloos, bang of verdrietig voelt als je deze uitspraken hoort. Misschien komt dit omdat begrip, respect en zorgen voor elkaar heel belangrijk zijn voor jou. Het stemt je mogelijk droevig dat de mensen met wie je in dit land samenleeft zulke gedachten hebben over de mensen die in Nederland veiligheid en acceptatie zoeken. Als je zo naar jezelf luistert, verbind je je met datgene wat zo wezenlijk is voor jou. Je luistert empathisch naar jezelf en je ziet wat je zo nodig hebt om harmonie te ervaren en gelukkig te zijn. Door zo met aandacht naar jezelf te luisteren ontstaat er ook weer ruimte om open en acceepterend te blijven naar anderen toe, ongeacht hoe ze zich uitdrukken. Zo kun je hen steeds als mens blijven zien en kun je bijdragen aan verbondenheid in deze tijd waarin zo gemakkelijk verwijdering ontstaat.

Leave a Reply